Ortaçlar – Dilbilgisi Terimleri / Participles – Grammatical Terms

Dilbilgisi Terimleri isimli konularda İngilizce dil bilgisi kapsamında terim ve tanımları ele alacağız. Aşağıda ortaçlar (participlesile ilgili hazırladığımız konu anlatımı ve ilgili örnekleri bulabilirsiniz.

Eylemden çekim yoluyla türetilen sıfat ya da ad gibi kullanılan sözcük türüne ‘participle’ yani ortaç denir.

İngilizcede temel olarak iki çeşit ortaç vardır bunlardan ilki kelimenin sonunun ‘ing’ ile bittiği ‘present participle’ yani durum ortacı, ikincisi ise kelimenin sonunun genellikle ‘ed, d, t, en ya da n’ ile bittiği ‘past participle’ yani geçmiş zaman ortacıdır.

Aşağıdaki tabloda ortaçların sıfat olarak kullanımlarına örnekler verilmiştir, inceleyiniz.

Fiil Geçmiş Zaman Ortacı        Durum Ortacı
Kaynatmak
To boil
kaynamış su
the boiled water
kaynayan sunu
the boiling water
Doğmak
To rise
doğmuş güneş
the risen sun
doğan güneş
the rising sun
Pişirmek
To cook
pişmiş yemek
the cooked meal
pişen yemek
the cooking ham
Kırmak
To break
sıcak gelişmeler
the broken news
sıcak gelişmeler
the breaking news


Ortaç Tamlamaları – Participle Phrases

Ortaçlar sıfatlar gibi tamlamalar oluşturabilirler. Aşağıda bu duruma örnekler verilmiştir. Ortaç tamlamaları koyu ile yazılarak belirtilmiştir, inceleyiniz.

The boy carrying the woods is my brother.
Odunları taşıyan çocuk kardeşim.
(‘carrying the woods’ ortaç tamlaması ‘the boy’ ismini nitelemektedir.)

Whistling his favourite tune as always, Jones touched the front of this cap with his forefinger as the girl entered the bar.
Her zamanki gibi en sevdiği melodiye ıslık çalan Jones, kızın bardan içeri girmesiyle şapkasının ucuna işaret parmağı ile dokundu.
(‘Whistling his favourite tune as always’ ortaç tamlaması ‘Jones’ ismini nitelemektedir.)

Dumfounded by the blow, Tyler quickly gathered his senses and searched frantically for his gun.
Patlamanın etkisiyle afallayan Tyler çabucak kendini toplayarak telaş içinde silahını bulmaya çalıştı.
(‘Dumfounded by the blow’ ortaç tamlaması ‘Tyler’ ismini nitelemektedir.)

Ortaç tamlamalarına örnekler verdikten sonra sırasıyla durum ve geçmiş zaman ortaçlarına da örnekler verelim.

Durum Ortaçları – Present Participles

Durum ortaçları ‘-ing’ son eki ile biter. Örnek verecek olursak;

boiling soupkaynayan çorba
caring motherşefkatli anne
deserving winnerhaklı kazanan

Durum ortaçları sadece sıfat olarak kullanılmazlar. Zaman çekimlerinde de ortaçları görebiliriz. Aşağıdaki tabloda zamanlar ve örnekleri verilmiş, durum ortaçları koyu ile yazılarak belirtilmiştir, inceleyiniz.

Geçmiş Zamanlar Örnekler
simple past tense I did
past progressive tense I was doing
past perfect tense I had done
past perfect progressive tense I had been doing
Geniş Zamanlar Örnekler
simple present tense I do
present progressive tense I am doing
present perfect tense I have done
present perfect progressive tense I have been doing
Gelecek Zamanlar Örnekler
simple future tense I will do
future progressive tense I will be doing
future perfect tense I will have done
future perfect progressive tense I will have been doing

Geçmiş Zaman Ortaçları – Past Participles

Geçmiş zaman ortaçlarının sonu durum ortaçları gibi tek bir sonla bitmez. Genellikle ‘-ed, -d, -t, -en’ ya da ‘-n’ son ekleri ile biten geçmiş zaman ortaçlarına örnek verecek olursak;

broken glasskırık cam
painted wallboyalı duvar
destroyed towntalan edilmiş şehir

Geçmiş zaman ortaçları sadece sıfat olarak kullanılmazlar. Zaman çekimlerinde de ortaçları görebiliriz. Aşağıdaki tabloda zamanlar ve örnekleri verilmiş, geçmiş zaman ortaçları koyu ile yazılarak belirtilmiştir, inceleyiniz.

Geçmiş Zamanlar Örnekler
simple past tense I did
past progressive tense I was doing
past perfect tense I had done
past perfect progressive tense I had been doing
Geniş Zamanlar Örnekler
simple present tense I do
present progressive tense I am doing
present perfect tense I have done
present perfect progressive tense I have been doing
Gelecek Zamanlar Örnekler
simple future tense I will do
future progressive tense I will be doing
future perfect tense I will have done
future perfect progressive tense I will have been doing

Bitmiş Zaman Ortaçları – Perfect Participles

Bitmiş zaman ortaçlarına örnek verecek olursak;

having drunkiçmiş olan
having beatenyenilmiş olan
having heardduymuş olan

Aşağıda bitmiş zaman ortaçlarına örnekler verilmiş, bitmiş zaman ortaçları koyu ile yazılarak belirtilmiştir, inceleyiniz.

Having heard the bad news, Tim quickly sold his own house to get some money.
Kötü haberi duyan Tim para bulmak için kendi evini sattı.

Having been promised a drink, Jen looked less than impressed with her mineral water.
Bir içki sözü alan Jen, elindeki mineralli sudan çok da memnun gözükmüyordu.